William Wordsworth - [Thế giới với ta quá sung dật]

Thế giới với ta quá sung dật; muộn và sớm,
Thâu nhận và tiêu tốn, khí lực thành ra phế tàn:
Trong Tự nhiên thứ thuộc về ta thật hiếm thấy;
Cả tâm hồn ta đã cho đi tận, bởi món lộc nhờm!
Biển khơi ấy phơi trần bầu ngực dưới trăng suông;
Muôn ngọn gió sẽ rít kêu hàng bao canh dài,
Và nay quần tụ lại tựa như hoa ngủ say;
Trước thứ này, trước mọi thứ, ta là kẻ lạc nhịp.
Nó không lay động ta. – Chúa cao cả! Tôi thà là
Kẻ Dị giáo ngậm lấy một tín niệm xa vắng;
Để tôi đây, đứng ở miền thảo nguyên êm ả,
Thoáng trông thấy điều khiến lòng bớt nỗi trơ vơ;
Mục kích cảnh Proteus trổi lên nơi biển cả;
Cũng nghe được già Triton cất tiếng tù và.

— William Wordsworth

     Đoàn Duy chuyển ngữ

Nguồn:
Wordsworth, William; [The world is too much with us]; The Poetical Works of William Wordsworth, quyển III (biên tập bởi E. De Selincourt); The Clarendon Press, 1963.

-----

Mấy dòng bình luận, về bài thơ này, của Jonathan Roberts (thuộc University of Liverpool), từ chương ‘Religion’ trong quyển William Wordsworth in Context (Andrew Bennett chủ biên, Cambridge University Press, 2015):

“Vật chất luận mà bài thơ than vãn do đó được bày ra không phải ở dạng một lỗi ý hệ mà như một chuỗi ghép các sự mất vốn gây cảm tình thẳm sâu và có liên hệ khăng khít nhau: mất đi cảm tình ("Cả tâm hồn ta đã cho đi tận"); mất đi mối quan hệ với thế giới tự nhiên ("Trong Tự nhiên thứ thuộc về ta thật hiếm thấy"); và mất đi tác năng sáng tạo ("khí lực thành ra phế tàn"). Từ góc độ tông giáo, bài sonnet nói đến những sự mất này thông qua một đề nghị trái thông lệ, như Wordsworth lập luận rằng làm một kẻ dị giáo hoà nhịp (mặc dù "ngậm lấy một tín niệm xa vắng") thì tốt hơn làm một Kitô hữu lạc lõng về đường tinh thần. Tình cảm này là kiểu Wordsworth đặc trưng: 'tông giáo' có ý nghĩa trong chừng mực nó tương ứng với các kinh nghiệm xúc cảm và trí năng của cá nhân và đời sống tập thể; sự thật của nó được chứng minh, mượn lời Keats, bằng nhịp đập của chúng ta.” 

[The materialism that the poem bemoans is thereby presented not as an ideological error but as a deeply felt and inextricably linked concatenation of losses: the loss of feeling (‘We have given our hearts away’); of relationship to the natural world (‘Little we see in nature that is ours’); and of creative agency (‘we lay waste our powers’). From a religious perspective, the sonnet addresses these losses through an unconventional suggestion, as Wordsworth argues that it would be better to be a spiritually in-tune pagan (albeit ‘suckled in a creed outworn’) than to be a spiritually out-of-touch Christian. The sentiment is characteristically Wordsworthian: ‘religion’ is meaningful just to the extent that it corresponds to the emotional and intellectual experiences of individual and corporate life; its truth is proved, in Keats’s phrase, upon our pulses.]

Lời của John Keats được nhắc ở trên mượn từ câu “for axioms in philosophy are not axioms until they are proved upon our pulses” trong một bức thư của Keats gửi người bạn J. H. Reynolds ngày 3 tháng Năm 1818, văn cảnh như sau:

"My Branchings out therefrom have been numerous: one of them is the consideration of Wordsworth’s genius and as a help, in the manner of gold being the meridian Line of worldly wealth, how he differs from Milton. And here I have nothing but surmises, from an uncertainty whether Milton’s apparently less anxiety for Humanity proceeds from his seeing further or no than Wordsworth, and whether Wordsworth has in truth epic passion, and martyrs himself to the human heart, the main region of his song. In regard to his genius alone, we find what he says true as far as we have experienced, and we can judge no further but by larger experience, for axioms in philosophy are not axioms until they are proved upon our pulses. We read fine things but never feel them to the full until we have gone the same steps as the Author."

[Từ đó những ngả tẽ của tôi là muôn vàn: một trong số đó là cứu xét về thiên tư của Wordsworth và để cho hữu ích, tỉ như lấy vàng là Đường kinh tuyến lường đo của cải đời này, xét xem ông khác với Milton ra sao. Và tại đây tôi không có gì ngoài những ức đoán, từ một nỗi niềm mô hồ rằng vẻ ngoài Milton tuồng như ít ưu lự hơn về Nhân loại so với Wordsworth liệu có phải khởi đi từ việc ông ấy nhìn xa hơn hay là không, và rằng Wordsworth liệu thực sự có niềm thụ cảm tráng lệ chăng, và đã tự tuẫn vì nhân tâm, cõi chính yếu trong khúc ca của ông. Nhìn vào mỗi thiên tư của ông thôi, ta thấy rằng những điều ông nói đúng trong chừng mực ta đã kinh nghiệm, và ta không phán đoán được thêm đặng ngoài sự kinh nghiệm lớn hơn, bởi lẽ các tiên đề trong triết học không phải tiên đề cho đến khi chúng được chứng minh theo nhịp đập của ta. Ta đọc những thứ tinh hảo nhưng không bao giờ cảm nhận được chúng trọn đầy cho đến khi ta trải được cùng những bước đi như Tác giả.]