Trọn vẹn
ở điểm cùng
tận của một ngày trọn vẹn
mấy tên bé mọn kia đi lùng kiếm ái tình
để lại nơi hoàng hôn những vết sẹo
tất phải có
giấc ngủ trọn vẹn
tại đó thiên sứ đem lòng bận tâm đến
đặc quyền được khai hoa
vào lúc tội ác
trọn vẹn được thực thi
thời đồng hồ đúng giờ
thời hoả xa lăn bánh
trong hổ phách
một ngọn lửa trọn vẹn
mấy vị khách của chiến tranh
vây nó đặng sưởi ấm
sân khấu lạnh
lẽo, ánh trăng trọn vẹn dâng lên
tay dược sĩ nọ đương pha chế
chất kịch độc thời gian
— Bắc Đảo
Kì lộ
hành – Đệ nhất chương
Đi mất là biển cả, trở lại là bọt nước
Đi mất là dòng nước sông xuân, trở lại là đáy sông trơ trống
Đi mất là bầu trời trong, trở lại là mũi tên reo
Đi mất là hạt mầm, trở lại là sổ sách kê khai
Đi mất là cây, trở lại là củi
Đi mất là lửa lớn, trở lại là băng sương
Đi mất là truyền thuyết xưa cũ, trở lại là dao ngôn
Đi mất là chim bay, trở lại là mấy dòng thơ
Đi mất là yến tiệc tinh tú, trở lại là nền bạo chính trong
đêm
Đi mất là bách tính, trở lại là đế vương
Đi mất là mộng, trở lại là bài ca
Đi mất là bài ca, trở lại là con đường
Đi mất là con đường, trở lại là miền đất khách
Thứ đi mất thứ đi mất là sự truy vấn khôn cùng
trở lại không một tiếng vọng vang
Ta là lão ngư phu từ chốn bỉ ngạn
Giăng ra tấm lưới trầm lặng thâu vào câu chuyện bão dông
Ta là tay thợ rèn đúc dục vọng vô hình
Cho sắt thép kiên cường thêm nhờ cơn đau tôi lửa
Ta là cô thợ bên dây chuyền sản xuất dệt may
Dùng đường kim kín nhặt truy tìm gia hương giữa mây trời
Ta là kẻ tổ chức bãi công cho thợ mỏ
thích phóng âm lượng khí đốt trong từ ngữ đen sì
Ta là ngục tốt coi giữ cả đời mình
cho bầy ngựa phi nơi chìa khoá xuyên qua lỗ ngàm ánh sáng
Ta là người thủ thư già mắt kém
lắng nghe bụi đất và gió hiu trầm tư trên trang giấy
Ta là quân vương trú ở ngục tù nội tâm
khi lụa từ khung cửi khôi phục ánh ráng chiều trong mây
nhìn cảnh tà dương lưu phóng trong tấm gương đồng
Đã đến lúc tiếng chuông sớm mai gióng giả
Đã đến lúc linh hồn nơi vực thẳm trổi lên
Đã đến lúc những tiết mùa chớp mắt
Đã đến lúc hoa nở hoa tàn nhổ ra hột trái cây
Đã đến lúc mạng nhện dựng lại luận lí
Đã đến lúc nã súng hạ sát kí ức cũ xưa
Đã đến lúc kẻ hành hình thèm khát chiếc giường trống vắng
Đã đến lúc ánh sao nối liền người sống và kẻ chết
Đã đến lúc nữ nhân cười dịu nhẹ trên mẩu quảng cáo
Đã đến lúc mãnh hổ ngân hàng xổ lồng thoát ra
Đã đến lúc những bức tượng đá cất bước đi
Đã đến lúc còi tàu rít chói tai lật nhào bầu trời
Đã đến lúc Thời đại Nặc danh
Đã đến lúc thi ca tiết lộ thiên cơ
Đã đến lúc rồi
— Bắc Đảo
Tại sao những tác giả cổ điển
1
ở thiên bốn trong quyển Chiến tranh Peloponez
Tukidydes kể lại cuộc viễn chinh thất bại của mình
giữa những diễn văn dài từ các thủ lĩnh
chiến-trận vây-hãm dịch-bệnh
mạng lưới dày đặc các mưu đồ theo đường toan tính ngoại giao
hồi truyện đây tựa cái kim
trong một khu rừng
xứ Amfipolis thuộc Hi-lạp
rơi vào tay Brazydas
bởi Tukidydes đem binh cứu viện muộn màng
vì lẽ ấy ông đền trả cho thành phố quê nhà
bằng án lưu đày chung thân
Quân lưu đày mọi thời
đều biết đó là cái giá ra sao
2
tướng lĩnh trong mấy cuộc chiến gần đây
nếu việc tương tự xảy đến với họ
ắt quỳ gối than van trước hậu thế
ngợi ca tính anh hùng cùng sự vô tội bản thân
họ khống cáo hàng thuộc hạ
những đồng liêu kị đố
những ngọn gió tai ương
Tukidydes chỉ nói
rằng mình có bảy con thuyền
trời lúc ấy mùa đông
và ông đã giong thật chóng
3
nếu nghệ thuật có chủ đề
là chiếc bình vỡ tan
tâm hồn nhỏ vỡ tan
cùng một nỗi xót mình to lớn
cái lưu lại sau chúng ta
sẽ tựa hồ tiếng những tình nhân khóc nức
trong một khách sạn nhỏ dơ dáy
khi giấy dán tường hửng nắng rạng đông
— Zbigniew Herbert
Thế giới với ta quá sung dật; muộn và sớm,
Thâu nhận và tiêu tốn, khí lực thành ra phế tàn:
Trong Tự nhiên thứ thuộc về ta thật hiếm thấy;
Cả tâm hồn ta đã cho đi tận, bởi món lộc nhờm!
Biển khơi ấy phơi trần bầu ngực dưới trăng suông;
Muôn ngọn gió sẽ rít kêu hàng bao canh dài,
Và nay quần tụ lại tựa như hoa ngủ say;
Trước thứ này, trước mọi thứ, ta là kẻ lạc nhịp.
Nó không lay động ta. – Chúa cao cả! Tôi thà là
Kẻ Dị giáo ngậm lấy một tín niệm xa vắng;
Để tôi đây, đứng ở miền thảo nguyên êm ả,
Thoáng trông thấy điều khiến lòng bớt nỗi trơ vơ;
Mục kích cảnh Proteus trổi lên nơi biển cả;
Cũng nghe được già Triton cất tiếng tù và.
— William Wordsworth
Cây
tôi nghe tiếng cây và tôi thấy cây
tôi nằm dưới bóng râm chỗ nó
hoặc chạm nó rồi quật ngã,
chặt thành nhiều khúc rồi cho vào bếp lò
hoặc dùng nó dựng nên căn lán,
bất kể làm gì với nó
nó mãi là cái cây,
bất khả phân, bất khả diệt
tiếng gió xào xạc cả ngày cả đêm,
trong bếp lò, trên giường, trong bóng râm,
giữa các dòng chữ trên tờ báo
và trong làn khói giữa đất trời,
cây như bóng râm và ngơi nghỉ,
cây như chiếc nôi và quan tài,
cây như trung tâm chốn thiên đàng,
cây như tiếng xào xạc và lặng thinh,
cây như cây
và cây như từ ngữ.
— Edvard Kocbek
Tay-nắm-gõ
Có mấy kẻ họ trồng
vườn tược trên đầu mình
tóc chính là các lối mòn
đến các thành phố trắng màu và nhiều
nắng
viết với họ thật dễ
họ cứ nhắm đôi mắt lại
tức thì tuôn ra từ nơi vầng trán
hàng bao ảnh tượng
trí tưởng tượng trong tôi
chính là một mảnh ván
toàn bộ nhạc cụ tôi có
chỉ mỗi một thanh gỗ
tôi gõ lên tấm ván
và nó lên tiếng đáp lời tôi
có – có
không – không
kẻ khác thì chuông xanh vọng tiếng
rừng cây
chuông xanh vọng tiếng sông bể
tôi thì tay-nắm-gõ
từ mấy khu vườn không người gác
canh
tôi gõ lên tấm ván
và nó lên tiếng đáp
bằng bài thơ khô khốc nhuốm màu đạo
lí
có – có
không – không
— Zbigniew Herbert
Cớ sao từ khắc này đến thời cổ
lịch sử đảo hướng mà đi
Cớ sao vạn vật tuần hoàn ấy
quay lưng khỏi đường thời gian
Cớ sao các tin truyền xưa cổ
lại do bia đá tụng ngâm
Cớ sao đế quốc lại suy vong
như vừa tỉnh cơn mộng dài
Cớ sao máu chảy thành sông
lại trước việc đàm binh trên giấy
Cớ sao vẽ ngục tù trên đất
lại nhân danh tự do
Lẽ nào ngoài trời lại có trời
trong lời lại còn lời lặng thinh
điện thì có ái tình đoản mạch
Lẽ nào tuổi thanh xuân lên đường
như từng tờ trên lịch lưu lại
những dấu chân lui thoái
Lẽ nào bầy ngựa buổi đêm
bon chạy về tám phương
đến tận biên trời uống lấy ánh rạng đông
Lẽ nào giang sơn đổi sắc
cùng Trường thành trên giấy
chính là Rồng Xanh mang ý thơ