Zbigniew Herbert - Tay-nắm-gõ

Tay-nắm-gõ 

Có mấy kẻ họ trồng
vườn tược trên đầu mình
tóc chính là các lối mòn
đến các thành phố trắng màu và nhiều nắng 

viết với họ thật dễ
họ cứ nhắm đôi mắt lại
tức thì tuôn ra từ nơi vầng trán
hàng bao ảnh tượng 

trí tưởng tượng trong tôi
chính là một mảnh ván
toàn bộ nhạc cụ tôi có
chỉ mỗi một thanh gỗ 

tôi gõ lên tấm ván
và nó lên tiếng đáp lời tôi
có – có
không – không 

kẻ khác thì chuông xanh vọng tiếng rừng cây
chuông xanh vọng tiếng sông bể
tôi thì tay-nắm-gõ
từ mấy khu vườn không người gác canh 

tôi gõ lên tấm ván
và nó lên tiếng đáp
bằng bài thơ khô khốc nhuốm màu đạo lí
có – có
không – không 

— Zbigniew Herbert

     Đoàn Duy chuyển ngữ từ bản Anh văn của Alissa Valles

Nguồn:
Zbigniew Herbert; A Knocker; The Collected Poems: 1956–1998; Ecco, 2007.

-----

Seamus Heaney có dành một đoạn bàn về bài thơ này như sau:

“Bài thơ của Herbert tuồng như đòi hỏi chuyện thi ca phải bãi bỏ cái lối hưởng lạc và cái mạch lưu liên, nó phải trở nên một vị nữ tu của ngôn ngữ và hớt đi mớ tóc rườm rà cho đến tận gốc những thanh gậy luân lí và đạo đức. Cũng tuồng như vậy, nó phải bãi chức cái lưỡi phát ngôn bởi cái lưỡi ấy mang thói buông lung của hạng kị sĩ (cavalier) và cần phái đến một gã Malvolio tay cầm gậy hầu cho y giữ chức quản đốc trang viên thi ca này. Nó phải nhiếc mắng những lối gây mê hoặc của thi ca, thay vào đó là một lời khuyên răn mộc mạc của hạng đầu-tròn (roundhead). Ấy mà lạ lùng thay, thiếu đi sức gợi lưu liên của những quả chuông và những khu vườn và những cây những cối cùng thay thảy những thứ như thế mà nó đã ra mặt khiển trách, thì bài thơ không sao khiến cho cái tay-nắm-gõ vô sắc vô vị kia có thể biểu nghĩa mãnh liệt như nó vốn vậy. Bài thơ khiến ta cảm thấy rằng ta nên chuộng lấy sự phát ngôn đạo lí hơn là hình ảnh giải phiền giải muộn, nhưng nó làm chính xác điều đó, khiến ta cảm thấy, và bằng ngõ cảm nhận đã mang theo sự thật sống động vào tâm hồn ta – chính xác như những người Lãng mạn đã bảo. Kết cuộc ta nghe lòng thuyết phục rằng ta đương chống lại cái thói mê mẩn phải tội của dòng thơ trữ tình khi chìm vào tiến trình làm nên dòng thơ ấy, mà lẽ thuyết phục ta lại là toàn bộ cái sự lệ thành công của chính tiến trình diễn ra này: tại đây là một khúc trữ tình về một tay-nắm-gõ nó cam quyết rằng trữ tình là thứ không thể dung đặng.

[Herbert's poem ostensibly demands that poetry abandon its hedonism and fluency, that it become a nun of language and barber its luxuriant locks down to a stubble of moral and ethical goads. Ostensibly too, it would depose the tongue because of its cavalier indulgence and send in as governor of the estate of poetry a Malvolio with a stick. It would castigate the entrancements of poetry, substituting in their stead a roundhead's plain-spoken counsel. Yet oddly, without the fluent evocation of bells and gardens and trees and all those things which it explicitly deplores, the poem could not make the bleak knocker signify as potently as it does. The poem makes us feel that we should prefer moral utterance to palliative imagery, but it does exactly that, makes us feel, and by means of feeling carries truth alive into the heart - exactly as the Romantics said it should. We end up persuaded we are against lyric poetry's culpable absorption in its own process by an entirely successful instance of that very process in action: here is a lyric about a knocker which claims that lyric is inadmissible.]

(Trích từ bài tiểu luận ‘Government of the Tongue | Sự quản đốc cái lưỡi’, trong The Government of the Tongue: Selected Prose, 1978–1987)