Miłosz ABC – Lỏng hiếu kì (curiosity)

Thuở nhỏ, người ta tìm cách cầm gương bắt lấy tia nắng, mặc dù có lẽ không mấy ai nghĩ đến việc ấy thật riết. Một tia nắng có thể dịch di trong một vùng đã định; khi ra ngoài vùng ấy thì nó mất dạng. Một quan sát như thế tuồng như chứng kiến cái khuynh hướng trong trí óc của nhà khoa học tuổi nhỏ tiến đến suy luận diễn dịch, nhưng không nhất định là vậy. Đứa nhỏ đơn thuần kinh ngạc thấy rằng thế giới có trật tự như thế. Thật vậy, dù ta xoay về đâu chăng nữa, nơi nơi đều có những điều ngạc nhiên tương tự, và thế giới tuồng như là tập hợp một số lượng vô giới hạn các chi tiết cần chú ý đến.

Thế giới nền nếp đến độ gây lòng bận tâm không ngớt; không có giới hạn nào cho việc khám phá những tầng lớp mới hiện ra hoài hoài. Nó tựa hồ cuộc hành trình qua một mê cung đương phát nhịp đập, đương đổi thay, đương trở lớn thêm trong lúc ta di chuyển qua nó. Ta thực hiện hành trình này mỗi thân ta, mà đồng thời cũng dự phần vào sự nghiệp chung của toàn nhân loại, cùng các thần thoại, các tông giáo, các triết lí, nghệ thuật và sự toàn hảo của khoa học. Lòng hiếu kì nó thôi thúc ta là thứ không thể nào thoả ý và bởi nó không bớt đi theo dòng thời gian trôi, nên bản thân điều ấy là đủ lẽ kháng lại việc chết. Mặc dù, nói cho đúng, nhiều người chúng ta bước vào cửa tử lòng tràn ngập hiếu kì, mong đợi, háo hức muốn biết phía bên kia nó trông ra làm sao.

Đối nghịch với hiếu kì là lòng tẻ ngắt, nhưng với những ý kiến dẫn đến kết luận rằng không còn gì để mà biết lấy, vì không có thứ gì mới dưới ánh mặt trời, thảy chúng đều sai, đều do lòng tẻ ngắt và cơn bệnh hoạn khiến cho.

Thưa ngài, liệu ngài có thể đoan với tôi rằng khi ta già đi, những cảnh tượng mới hoài hoài sẽ mở ra trước mắt ta, như thể chúng cứ có đó ở mỗi khúc quanh trên con đường thiên lí? Tôi thì đoan được vậy. Chuyện trông như thể rằng mọi thứ đều như nhau, ấy lại khác nhau. Rành rành là ta có già đi; tức là nói rằng, các giác quan sẽ từ bỏ ta, tai ta ngày một ngãng đi, mắt ta yếu dần. Ấy vậy tâm trí ta tìm ra được những lối bù cho những mất mát này bằng khả năng mẫn duệ mà thuở hoa niên ta không sao tiếp cận được. Khi ấy tuổi già bại suy lại càng đáng cho ta đồng cảm hơn nữa, khi tâm trí, tiếp bước các giác quan, sẽ chìm vào giấc ngủ.

Ambrose Bierce - The Devil's Dictionary - Ngục tù (prison)

 Ngục tù (danh từ). Một nơi để phạt và thưởng. Thi sĩ nọ đoan với ta rằng –

                    "Tường đá không ngục tù thành nên",

nhưng sự kết hợp của tường đá, kí sinh trùng chính trị và thầy dạy đạo lí quyết không phải vườn thơm trái ngọt.

W. S. Merwin - Đứa trẻ đơn độc

W. S. Merwin

Đứa trẻ đơn độc

Đứa trẻ đơn độc nọ xếp tất cả các món đồ chơi ở trước mặt nó.

“Tới chơi với tớ đi”, nó nói với thảy những ai đến gần. “Tới xem mấy món đồ chơi tớ có đây.”

Nhưng chúng đi chỗ khác.

Thế là đứa trẻ ấy đập tan tành món thứ nhất trong các món đồ chơi.

Đoạn những đứa trẻ khác đến nhìn và giúp, và tranh nhau xem ai có thể đập vỡ các món đồ chơi của đứa trẻ kia.

Nếu một đứa trẻ đơn độc không có đồ chơi, nó sẽ làm ra.

Bắc Đảo - Hồi đáp

Hồi đáp

Ti bỉ với phường ti bỉ là giấy thông hành,
Cao thượng với hàng cao thượng là bài mộ chí,
Nhìn xem, ở giữa bầu trời mạ vàng kim ấy
In bóng hình gập gãy bao kẻ tử lửng trôi.

Kỉ Băng-hà nay đã đoạn,
Cớ vì sao khắp các xứ băng vẫn còn?
Mũi Hảo-vọng đã tìm ra,
Cớ sao nơi Biển Chết ngàn cánh buồm tranh cạnh?

Tôi tiến vào thế giới đây
Chỉ mang theo giấy, thừng và cái bóng,
Đặng ngay trước cuộc thẩm phán,
Tuyên hô tiếng nói vốn đã lãnh lời phán quyết.

Để nói mi nghe, thế giới,
Ta–không–hề-–tin!
Giả sử dưới chân mi là một ngàn kẻ khiêu chiến,
Vậy thì hãy kể ta vào thành số một ngàn linh một.

Ta không hề tin trời này lam sắc,
Ta không hề tin tiếng sấm dội về,
Ta không hề tin mộng đây là giả,
Ta không hề tin chết vô báo ứng.

Nếu như biển cả phận định gây đê vỡ,
Hãy để nước đắng nồ nà tràn cả hết vào trong tim ta,
Nếu như lục địa phận định phải dâng lên,
Hãy để nhân loại được lần nữa chọn một đỉnh cao sinh tồn.

Một khúc giao mới cùng muôn sao lấp lánh,
Nay điểm tô bầu trời không thứ gì chắn che.
Đó là chữ tượng hình tự năm ngàn năm qua,
Đó là con mắt lặng nhìn của tương lai thế hệ.

— Bắc Đảo

W. S. Merwin - Cát

W. S. Merwin

Cát

Con kiến nọ sinh ra trong một đồng-hồ-cát. Trước khi nó chui ra khỏi trứng, không có một thứ gì đáng chú ý – và ai mà nhìn, ai mà ngờ rằng ở mỗi một tuần thời gian lại có một thời khắc là một quả trứng? Và sau khi một con kiến hiện ra, thật quá trễ cho câu hỏi rằng liệu sự ra đời ấy có phải là một sự lầm. Dầu sao, không có một ai để hỏi, ngoại trừ những gia chủ vô danh, những người anh em của nó, cả lớn cả nhỏ hơn nó, cứ huých rồi cọ quẹt người nó, cứ sột soạt đi tới cái cổ hẹp của đồng-hồ, rồi rơi, rồi nằm đó mù, điếc và không mộng mị trong một ngọn núi do chúng chồng lên mà thành, và không bao giờ ấp trứng, dù bản thân ngọn núi ấy cứ lật qua lật lại rồi đẩy chúng từ đỉnh sà xuống một làn như hơi khói tựa hồ các linh hồn nhập cõi thời gian. Vả chăng, không bao giờ có ý nghĩ nào đến với nó rằng mọi sự đã từng hoặc có thể từng khác đi, và chút ít năng lực ngôn lời mà nó bẩm sinh có đặng cũng ngủ vùi bên trong nó tựa như một hạt cát.

Radmila Lazić - Ái tình

Ái tình

Tôi mài dao
Suốt đêm.
Đặng mà đón anh
Trong ánh sáng rực nơi các lưỡi dao,
Và giữa đám ấy,
Tình tôi lấp lánh
Riêng cho đôi mắt anh.

— Radmila Lazić

W. S. Merwin - Cái tổ

W. S. Merwin

Cái tổ

Lần nọ, một đôi chim bồ câu tìm ra một cây dù mở xoè có tay cầm treo trên thanh xà, trong căn nhà kho bỏ trống nơi một người chăn cừu đã để lại cây dù kia. Bấy giờ đương xuân. Chúng làm tổ trong tán dù đen ấy. Mái nhà thưa lùa gió khiến dù đu đưa, nhưng không gì khác khuấy rầy đôi chim, hay trứng, hay con đầu lòng của chúng.

Đôi chim non đầu lòng học bay, và chao liệng ngày một xa trên bầu trời miền quê, và không gặp phải sự rủi nào, cho đến ngày kia, khi chúng tự mình bay ra ngoài, trời đổ mưa. Giữa chúng và nhà chúng có hàng tá cái dù mở ra. Thình lình chúng thấy chừng như chúng đang bay lộn ngược. Chúng kinh hãi, như thể chúng nhận ra ngay tắp lự rằng chúng đang ở sai bề của ánh sáng. Chúng cố bay ngửa lên, song chúng bị quật nhào xuống đất, tại đó chúng bị bắt lấy và bị ăn thịt bởi mấy con vật đương rảo quanh đó hằng ngày hằng giờ, đầu luôn ngẩng lên, trông ngóng những thứ rơi rớt xuống.