Có những bài thơ
Có những bài thơ đẹp, và được trau chuốt thật đẹp.
Nhưng ta biết những nhà thơ làm ta mê li bằng tiếng nói không chút điểm tô mà cao quý, một trần trụi mà không gây ấn tượng trần trụi.
Quá đỗi tự nhiên đến mức nó có thể tản bộ giữa bao người khoác áo mà không hút lấy ánh nhìn vào chính nó.
Cái trần trụi của Mickiewicz. Cái trần trụi của Dante.
Người ở trên cây
Ta ngồi giữa lạnh lẽo mấy cành cây.
Ta chẳng bận đồ và cơn gió thổi thốc qua.
Bên dưới mi đứng đó bận áo choàng dày,
áo choàng mi đương bận ấy.
Và lúc mi mở áo, phơi trần bộ ngực,
bầy bướm trắng bay ra, và thảy mọi điều mi nói
giây phút đó êm rơi lên trên mặt đất này,
mặt đất ngay chân mi.
Tuyết dập dềnh từ mây xuống lọt vào trong tai ta.
Bầy bướm từ áo mi bay vào trong tuyết.
Và cơn gió khi chuyển di dưới cánh tay ta, bên dưới cằm ta,
nó kêu rên như trẻ nít.
Ta sẽ chẳng hề biết tại sao
đời chúng ta rẽ ngả bậy xằng đi, mi cũng chẳng.
Mây sa đâm vào đôi cánh tay ta và tay ta nhấc lên.
Chúng đang nhấc lên giờ đây.
Ta lắc lư trong làn hơi trắng mùa đông
và nằm xuống làn da ta tiếng kêu của sáo.
Một trảng dương xỉ phủ lấy kính ta; ta lau sạch chúng
đặng mà thấy được nhà mi.
Ta xoay và cây xoay cùng với ta.
Muôn vật nào phải chúng mà thôi trong ánh sáng này.
Mi nhắm đôi mắt và áo choàng
rơi khỏi đôi vai mi,
cây nó rụt lại như bàn tay,
cơn gió hoà lẫn hơi ta thở, dù vậy nào có gì xác thực.
Bài thơ nó đoạt mất những lời này khỏi miệng ta
ắt hẳn không phải bài này.
Tim nhảy bổng lên khi tôi nhìn ngắm
Dải cầu vồng trên trời cao:
Từng như vậy khi đời tôi bắt đầu;
Giờ cũng vậy khi đã là đàn ông;
Rồi sẽ vậy khi tôi già đi,
Hoặc để tôi chết!
Đứa trẻ là cha của người đàn ông;
Và tôi ước sao những ngày đời mình
Buộc ràng với nhau được bằng lòng sùng mộ tự nhiên.
Khi tôi thấy một con gián,
Tôi không phát nộ như bạn
Tôi dừng như gặp một lời chào hữu nghị
Vừa đi qua bọn tôi.
*
Con gián này tôi thấy thật quen thuộc.
Bọn tôi đã gặp nhau đó đây,
Trong căn bếp lúc trời nửa khuya
Và trên gối tôi lúc này.
*
Tôi thấy được nó có một đôi
Sợi tóc đen của tôi
Lòi ra khỏi đầu nó,
Và ai biết còn chi nữa?
*
Nó mang tấm hộ chiếu giả—
Đừng hỏi sao tôi biết vậy.
Hộ chiếu giả, phải đó,
Có ảnh tôi thuở bé con.
‘Con vụ’ của Kafka là một truyện về một triết gia dành thời giờ rỗi quanh bọn trẻ để ông có thể tóm lấy mấy con vụ đang xoay của chúng. Bắt lấy một con vụ còn đang xoay là việc làm cho ông thấy vui trong khoảnh khắc với niềm tin “rằng sự hiểu biết về bất kì chi tiết nào, sự hiểu biết về con vụ đang xoay chẳng hạn, là đủ cho sự hiểu biết về muôn sự.” Lòng ghê tởm theo sau niềm hoan khoái gần như ngay tức thì và ông ném con vụ xuống, bước đi khỏi. Ấy vậy hi vọng về sự hiểu biết tiếp tục lấp đầy ông mỗi lần bọn trẻ bắt đầu sửa soạn xoay tròn con vụ: “ngay khi con vụ bắt đầu xoay tròn và ông chạy hết hơi theo sau nó, niềm hi vọng chuyển sang trạng thái tất định nhưng khi ông cầm miếng gỗ ngô nghê đó trong tay thì ông lại thấy buồn nôn.”
Truyện
này về niềm hoan khoái mà ta tiếp nhận theo ẩn dụ. Một ý nghĩa xoay tròn, giữ
thẳng đứng trên một trục của sự thông thường vốn được sắp cùng với các thường
quy về hàm nghĩa và biểu thị, mà tuy vậy: xoay tròn là việc không bình thường,
và yểm đi sự thẳng đứng bình thường bằng chuyển động kì ảo này là chuyện không
thích đáng (impertinent). Cái gì là mối liên hệ giữa sự không thích đáng
đối với hi vọng về sự hiểu biết? Đối với niềm hoan khoái?
Truyện
này nói đến lí do ta yêu việc sa vào tình yêu. Cái đẹp xoay tròn và trí óc dịch
di. Bắt lấy cái đẹp hẳn là hiểu làm sao có thể có được tính ổn định không thích
đáng ở trạng thái chóng mặt kia. Nhưng không, hoan khoái đâu cầu vươn xa đến vậy.
Chạy hết hơi, mà chưa tới nơi, bản thân việc đó gây hoan khoái, một khoảnh khắc
treo đó về niềm hi vọng đang sống.
Trấn
áp sự không thích đáng không phải là mục đích của kẻ yêu. Tôi cũng không tin được
là triết gia này thực sự đuổi theo sự hiểu biết.
Đúng hơn, ông đã trở thành một triết gia (tức người có cái nghề lấy làm hoan khoái trong sự hiểu biết) hòng cung ứng cho chính mình những cái cớ cho việc đuổi theo các con vụ.
Để lấp khoảng hổng
Chèn vào thứ gây nên nó —
Bịt nó lại
Bằng cái khác — và nó sẽ há rộng thêm —
Ngươi đâu thể khép liền miệng vực thẳm
Bằng không khí.