Anne Carson - Bình về phiến đoạn 31 của Sappho

 

Chuyện gì xảy ra nếu tôi bắt đầu một bài luận bàn về những vấn đề tinh thần bằng việc dẫn ra một bài thơ thoạt đầu trông có vẻ không có tính tinh thần chút nào. Phiến đoạn 31 của Sappho như sau:

 

Tôi trông anh dường ngang bằng với thần minh, một người
nào đó đối diện bạn
ngồi và nghe sát
với tiếng nói ngọt

cùng tiếng cười yêu của bạn – ôi nó
làm con tim trong ngực tôi như cất cánh
bởi khi tôi nhìn anh, dẫu một thoáng, không lời nói nào
còn lại trong tôi

không: tiếng nói đứt đoạn và ngọn lửa
mỏng mảnh chạy riết dưới làn da
và trong đôi mắt không thấy gì và tiếng thùm thụp
vang đầy tai

và mồ hôi lạnh tóm lấy tôi và cơn run
siết cả người tôi, xanh tươi hơn cỏ
là tôi và chết đi – hay gần vậy
tôi trông tôi dường như thế.

Nhưng tất cả đều được khích, bởi ngay một người kiệt cùng...

W. H. Auden - Tôi không là máy ảnh

 Tôi không là máy ảnh

Sự sống được thu nhiếp thành ảnh luôn hoặc là thứ mọn hoặc là đã được khử trùng rồi.

eugen rosenstock-huessy

 

Mắt thấy được gọi là Nhìn
tức thị ý ta ngụ rằng
mọi khách thể thảy là chủ thể.

***

Cái ta không gọi tên
hay chiêm ngắm như một biểu tượng
nó vuột đi khỏi chú ý trong ta.

***

Ta không bao giờ nhìn hai con người
hoặc một con người hai lần
theo cùng một lối.

***

Quả bất nhã hết sức khi chụp cận cảnh và, ngoại trừ
lúc phát cơn nộ, ta không làm vậy:
hai tình nhân, tiến lại hôn nhau,
theo bản năng họ nhắm mắt trước khuôn mặt họ
có thể lược giản thành
những nét tư liệu giải phẫu.

***

Dòm qua ống kính hẳn dạy ta đôi điều:
mỗi lần làm vậy, dẫu thế, nên có lời tạ lỗi
các thứ xa biệt hay bé nhỏ bởi đã xâm
vào nét đặc dị của chúng.

***

Máy ảnh ghi lại
các sự tình trực quan: tức là
thảy có lẽ đều hư cấu.

***

Cảnh chớp lại làm hỏng đi Quá khứ:
Chúng quên mất
Cái hiện tại đương làm ghi nhớ.

***

Trên màn ảnh ta chỉ có thể
chứng kiến được hành vi của người đời:
Chọn là chuyện của người cầm máy.

***

Máy ảnh có thể làm
tiếng cười hiện ra đích đáng, nhưng phải
hạ bậc sầu đau.

Julia Hartwig - Thế thôi sao? | Is That All?

Bài thơ có đáng là gì nếu nó không bày nên một phép mầu?
Một bà mẹ được tái sinh và một lần nữa xoa xoa đầu ta.
Ta lãng quên cái chết của riêng mình, và đôi chân ta không thương đau bao giờ.
Không ai nói quá nhiều. Thôi hết nói chuyện đạo lí, cũng thôi luôn cả chuyện phô bày này kia. Mọi người ai nấy sống theo thước đo của mình. Ăn vận và lau chùi đâu có ngốn thời gian.
Con trẻ nào phải bản biếm hoạ của mẹ cha, và mẹ cha, luôn tuổi xuân, một hôm rời nhà bách bộ trước khi trời ngả bóng tà dương.
Vậy ra phép mầu mà ta kì vọng có thế thôi sao?

Đoàn Duy chuyển ngữ từ bản Anh văn

 

Robert Louis Stevenson - Cơn gió | The Wind

Ta thấy gió tung diều lên tầng cao,
Phù thổi muôn chim quanh trời chao liệng;
Nơi nơi lướt qua ta nghe hơi gió,
Tựa váy nường sột soạt đám cỏ xanh -
      Gió ơi, thổi quanh quanh cả một ngày,
      Gió hỡi, hát vang khúc ca nơi đây!

Ta thấy hết dường bao chuyện gió làm,
Ấy mà gió giấu mình giấu luôn luôn.
Cảm thấy gió đẩy, nghe thấy gió kêu,
Chỉ không biết gió là cái chi chi -
      Gió ơi, thổi quanh quanh cả một ngày,
      Gió hỡi, hát vang khúc ca nơi đây!

Tên kia, mạnh dữ đa lạnh dữ đa,
Tên gió kia, đương hoa hay đã già?
Là quái thú nơi đồng xanh cây cỏ,
Hay chỉ là đứa trẻ bạo hơn ta?
      Gió ơi, thổi quanh quanh cả một ngày,
      Gió hỡi, hát vang khúc ca nơi đây! 

Robert Louis Stevenson - Đến giờ dậy | Time to Rise

Đến giờ dậy 

Một chim non mỏ vàng ở chốn ấy
Nhảy tót lên bậu cửa nhà ai
Mắt ánh ngời nhướng lên rồi ới
"Xấu chưa kìa, bé mơ ngủ ơi!"

Margaret Atwood - Sát nhân trong tối

Margaret Atwood

Sát nhân trong tối

Đây là trò chơi mà tôi chơi chỉ mới hai lần. Lần đầu hồi tôi lớp năm, tôi chơi trò này ở một tầng hầm, tầng hầm của một căn nhà lớn thuộc về cha mẹ của một cô bé tên là Louise. Có bàn bi-da lỗ dưới tầng hầm đó nhưng chẳng ai trong số chúng tôi biết gì về món bi-da lỗ này. Còn có một cây dương cầm loại tự động. Sau một hồi thì chúng tôi phát chán cái việc cứ bỏ mấy cuộn phiếu đục lỗ vào cây đàn rồi xem mấy phím đàn tự chúng nâng lên hạ xuống, giống như một thứ trong một cuốn phim chiếu lúc đêm muộn ngay trước khi bạn thấy người chết. Tôi phải lòng yêu một thằng nhỏ tên là Bill, thằng này thì phải lòng yêu Louise. Thằng nhỏ kia, tôi chẳng tài nào nhớ tên nổi, thì lại phải lòng yêu tôi. Chẳng ai biết được Louise phải lòng yêu ai.

Vậy lại chúng tôi tắt đèn dưới tầng hầm và chơi trò “Sát nhân trong tối”, một trò khiến đám con trai vui thú vì có thể đặt tay quanh cổ bọn con gái và khiến đám con gái vui thú vì được la hét. Niềm hào hứng gần như vượt quá cái chúng tôi có thể kham nổi, nhưng may thay cha mẹ Louise về nhà và hỏi bọn tôi là bọn tôi đang nghĩ mình đang làm cái trò gì đó.

Margaret Atwood - Chế chất độc

Margaret Atwood

Chế chất độc

Khi tôi năm tuổi, anh em tôi đi chế chất độc. Thuở ấy chúng tôi sống ở một thành phố, nhưng dù vậy thì chúng tôi vẫn cứ chế chất độc. Chúng tôi giữ nó trong một cái hộp sơn để bên dưới căn nhà một người nọ và chúng tôi bỏ đủ thứ độc hai vào đó, nhưng thứ mà chúng tôi có thể nghĩ đến: nấm độc, chuột chết, mấy quả thanh lương trà trông không độc hại nhưng có vẻ là có độc, nước đái mà chúng tôi để dành nhằm cho vào hộp này. Đến hồi cái hộp đầy thì mọi thứ trong đó rất là độc hại.

Vấn đề là sau khi đã chế ra chất độc thì chúng tôi đâu thể cứ để nó ở đó. Chúng tôi phải làm gì với chất độc này. Chúng tôi không muốn cho nó vào thức ăn của người ta, nhưng chúng tôi muốn có một mục tiêu, một sự hoàn tất. Chúng tôi không mang lòng ghét bỏ ai đủ để làm thế, chuyện này thật là khó.

Tôi không nhớ nổi là rốt cuộc thì chúng tôi làm gì với chất độc. Chúng tôi để nó bên dưới góc căn nhà kia, vốn làm bằng gỗ va có màu vàng nâu? Chúng tôi đã ném nó vào ai đó chăng, một đứa nhỏ vô hại chẳng hạn? Chúng tôi không dám làm với người lớn. Liệu đây có phải là hình ảnh đích thực mà tôi có đựox, một khuôn mặt tuôn trào nước mắt và mấy quả thanh lương trà màu đỏ, đột nhiên nhận biết được chất độc này rốt cuộc là độc hại thật sự? Hay là chúng tôi đã vứt nó đi, tôi có nhớ mấy quả thanh lương trà đỏ kia lềnh bềnh dưới rãnh nước, trôi vào một đường cống, liệu tôi có vô tội chăng?

Tại sao ban đầu chúng tôi lại đi chế chất độc? Tôi có thể nhớ ra lòng mình hân hoan thế nào khi khuấy trộn và thêm cái này cái kia, một cảm giác làm ra được trọn vẹn một thứ ma mị. Chế chất độc nó cũng vui như làm bánh vậy. Người ta thích chế chất độc. Nếu các vị không hiểu nổi điều này thì các vị không tài nào hiểu nổi bất kỳ thứ gì.